۱۲ اوت ۲۰۲۶ - چه میشود اگر یکی از کلیدهای رسیدن به متابولیسم سالمتر، درک چگونگی ارتباط کبد با بقیهٔ بدن، و زمان دقیق برقراری این ارتباطات باشد؟
پژوهشگران مرکز آکادمیک سلامت دانشگاه تگزاس در سن آنتونیو کشف کردهاند که ساعت داخلی کبد چگونه رهاسازی پروتئینهایی را که به تنظیم متابولیسم کمک میکنند، هماهنگ میکند.
بر اساس این مطالعه که در مجلهٔ Nature Communicationsمنتشر شده است، بسیاری از این پروتئینها بر اساس یک برنامهٔ زمانی روزانهٔ دقیق رها میشوند و این امکان را برای کبد فراهم میکنند که در ساعات مشخصی از روز با اندامهایی مانند بافت چربی ارتباط برقرار کند. این یافتهها میتوانند به هدایت پژوهشهای آینده در زمینهٔ بیماریهای متابولیک و همچنین زمانبندی وعدههای غذایی و داروها کمک کنند.
برای بسیاری از عملکردهای زیستی، "زمانبندی" همهچیز است. تقریباً هر سلول بدن حاوی ساعت مولکولی مخصوص به خود است که به هماهنگسازی فرایندهای روزانه مانند متابولیسم کمک میکند. پژوهشگران در حال کار برای درک بهتر چگونگی ارتباط این ساعتها با یکدیگر هستند.
پروفسور کوین کورونوفسکی، استادیار گروه بیوشیمی و زیستشناسی ساختاری در دانشکدهٔ پزشکی جو آر. و ترزا لوزانو لانگ، گفت: «هر سلولی که هسته داشته باشد، احتمالاً یک ساعت مولکولی[1] دارد؛ یعنی یک تایمر درونی که در همان سلول ساخته و تولید میشود و وظیفهاش هماهنگسازی دقیق فعالیتهای روزانهٔ سلول، از جمله فرایندهای متابولیک، با ریتم شبانهروزی بدن است. ما به این موضوع علاقهمندیم که سلولها چگونه با هم کار میکنند و فعالیتهایشان را هماهنگ میسازند. ساعت یکی از راههایی است که بدن میتواند بهواسطهٔ آن فیزیولوژی را بهصورتی کارآمد و مناسب سازماندهی کند.»
پژوهشگران مدتی است میدانند که اختلال در برنامۀ خواب و الگوهای غذایی نامنظم خطر چاقی، دیابت و سایر اختلالات متابولیک را افزایش میدهند. از آنجایی که کبد نقشی محوری در متابولیسم ایفا میکند، دانشمندان میخواستند بهتر درک کنند که ساعت داخلی آن چگونه رهاسازی پروتئینهایی را که با سایر اندامها ارتباط برقرار میکنند، تنظیم میکند.
کریستوفر لیتوین، دانشجوی دکترا در آزمایشگاه دکتر کورونوفسکی و نویسندهٔ اول این مطالعه، گفت:«اگرچه پژوهشگران میدانستند کبد ترشح برخی از این پروتئینها را تنظیم میکند، اما معیار کاملی از چگونگی و زمان رها شدن این پروتئینها در اختیار نداشتند. ما فکر میکردیم که رهاسازی پروتئینها بطور وابسته به زمان، ممکن است برای هماهنگسازی متابولیسم در بافتهایی مانند چربی یا عضله مهم باشد. ایدهٔ اصلی این است که ساعت، ترشح پروتئین را تنظیم میکند و میتواند بر متابولیسم در طول روز و در سایر بافتها تأثیر بگذارد.»
یکی از بزرگترین کشفیات این مطالعه این بود که یک پروتئین کبدی به نام اندوستاتین (endostatin) زمانی بیشترین اثربخشی را در کمک به تجزیهٔ چربی داشت که بر اساس برنامهٔ زمانی طبیعی روزانهٔ کبد، رها میشد. این یافته نشان میدهد که درمانهای آینده مبتنی بر این پروتئین ممکن است در صورت تجویز در زمان مناسب روز بهترین عملکرد را داشته باشند. تیم پژوهشی همچنان در حال بررسی رویکردهای جدیدی است که میتواند به مزایای درمانی آینده منجر شود.
دکتر کورونوفسکی، گفت: «ما به توسعه و شناسایی پپتیدهای نوین علاقهمندیم. میخواهیم داروی جدید موثری را پیدا کنیم مثلا چیزی شبیه به آگونیست های گیرندۀ 1-GLP و یا حتی چیزی بهتر که در انتظار کشف شدن است.»
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20260812/Livere28099s-internal-clock-coordinates-daily-metabolic-communication-study-finds.aspx
[1]ساعت مولکولی (Molecular Clock / Circadian Clock) یک شبکهٔ حلقهٔ بازخوردی از ژنها و پروتئینهاست مانند ،Clock،BMAL1، Per،Cry که در تقریباً همهٔ سلولهای دارای هسته ساخته میشود؛ چرخهٔ تقریباً ۲۴ساعته دارد و فعالیتهای فیزیولوژیک سلول را با چرخهٔ شب و روز هماهنگ میکند.